เภสัชวัตถุ เรื่องธาตุวัตถุ
ธาตุวัตถุแบ่งได้เป็น 2 ประเภทคือ ธาตุที่สลายตัวง่าย และ ธาตุที่สลายตัวยาก
ประเภทที่ 1 ธาตุที่สลายตัวง่าย ได้แก่
แร่ธาตุต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ
หรือแร่ธาตุที่ประกอบขึ้นตามกรรมวิธีมีคุณสมบัติสลายตัวง่าย เช่น
ถูกความร้อนเพียงเล็กน้อย แช่น้ำหรือใช้มือขยี้
ธาตุวัตถุเหล่านี้บางอย่างเมื่อสลายตัวออกไปแล้ว
ก็ไม่สามารถกลับสู่สภาพเดิมได้ ตัวอย่าง
- กำมะถันเหลือง – เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ สีเหลืองอ่อนนวล
ถูกความร้อนเพียงเล็กน้อยก็สลายตัว สรรพคุณ แก้จุดเสียดในโรคป่วง
แก้โรคผิวหนังผุพอง น้ำเหลืองเสีย ฆ่าเชื้อโรค
ฆ่าแม่พยาธิทั้งภายในและภายนอก ใช้หุงน้ำมันทาแก้หิด ขับลมในกระดูก - กำมะถันแดง (มาด) – สีแดงใช้หุงกับนั้นใส่แผลเรื้อรัง สรรพคุณ แก้แผลเปื่อยลาม บดผงผสมเหล้าทาดับพิษใช้กาฬบางชนิด เช่น ไข้งูสวัด เป็นต้น
- สารส้ม ก้อนสีขาว – สรรพคุณ สมานได้ทั้งภายนอกและภายใน ชะล้างระดูขาว แก้บาดแผล ทำให้หนองแห้ง แก้แผลในปากในคอ ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว
- เกลือสินเธาว์ – เกลือที่ได้จากดินเค็ม ดินโป่ง สรรพคุณ แก้พรรดึก ล้างเมือกในลำไส้ ขับพยาธิในท้อง ละลายนิ้ว แก้ตรีโทษ
- ดีเกลือ – รสเค็มขม สรรพคุณ ถ่ายท้องผูก ถ่ายโรคกระษัย ทำให้เส้นเอ็นหย่อน เป็นยาถ่ายอุจจาระได้ดี
- เกลือ – รสเค็ม สรรพคุณ รักษาเนื้อหนังไมให้เน่าเปื่อย บำรุงธาตุทั้ง 4 แก้น้ำดีพิการ แก้น้ำเหลืองเสีย
- จุนสี – รสเปรี้ยวฝาด สรรพคุณ กัดล้างหัวฝี กัดหัวหูด คุดทะราด รักษาโรคฟัน (ระวังถ้าแพ้ ฟันจะโยกหลุดได้)
- ดินประสิว – สรรพคุณ ขับลมที่คั่งค้างตามเส้น ทำให้เส้นเอ็นหย่อน ถอนพิษ แก้คันตามผิวหนัง
- พิมเสนเกล็ด – สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียนหน้ามืด
บำรุงหัวใจ ทำให้จิตใจชุ่มชื่นทำให้เรอ และผายลม แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ
แก้ปวดท้อง แก้แผลสด แผลเรื้อรัง - น้ำตาลกรวด – สรรพคุณ แก้คอแห้ง ชูกำลัง ทำให้เนื้อหนังชุ่มชื่น
- ดินเหนียว – สรรพคุณ ดูดลมให้ลงเบื้องต่ำ ถอนพิษอักเสบ
- ดินขุยปู – สรรพคุณ แก้พิษกาฬ แก้ไขป่วง แก้ไขที่มีพิษร้อน
- ดินรังหมาร่า – สรรพคุณ แก้กระหายน้ำ ดับพิษร้อนถอนพิษอักเสบ
- ดินท้องเรือจ้าง – สรรพคุณ แก้เลือดออกตามไรฟัน ทำให้หนังชุ่มชื่น
- ดินถนำถ้ำ – สรรพคุณ แก้ตาแฉะ ตาอักเสบ
- ดินถนำส้วม – สรรพคุณ แก้ตาแฉะ ตาอักเสบ
- ดินสอพอง – สรรพคุณ ห้ามเหงื่อ แก้เม็ดผดผื่นคัน ระงับพิษที่เกิดขึ้นในร่างกาย ทำให้ร่างกายเย็น
- ตะกั่วนมและตะกั่วแข็ง – ผสมกับน้ำมันรักษาบาดแผล แก้พิษอักเสบต่าง ๆ
ประเภทที่ 2 ธาตุที่สลายตัวยาก ได้แก่
- เหล็ก – ใช้สนิมทำยา สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้ตับทรุด ม้ามโตย้อย แก้คุดทะราด และผสมยาแก้ไข้จับสั่น
- หินฟันม้า – มีตามภูเขา ลักษณะเป็นชี้ ๆ คล้ายฟันม้า สีเหมือนปูนแห้ง สรรพคุณ ดับพิษทั้งปวง แก้พิษในปาก แก้คออักเสบบวม
- หินเขี้ยวมังกร –
มีลักษณะเหมือนเขี้ยวสัตว์ใหญ่แข็งมาก เกิดตามหน้าผา
หรือตามภูเขาในประเทศจีน สรรพคุณ บำรุงหัวใจ บำรุงประสาท แก้โรคประสาท
แก้สะดุ้ง ตกใจผวา - แก้วแกลบ – มีลักษณะเป็นเกล็ดขาวบาง เกิดขึ้นตามภูเขาที่มีหินผุ ๆ รสเย็น กร่อยสรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้พิษโลหิตน้ำเหลือง และโรคตา
- ทองคำ – เกิดจากแร่ใต้ดิน เป็นธาตุแท้สีเหลือง สรรพคุณ บำรุงเนื้อหนังให้เจริญดับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้พิษอักเสบ แก้สะดุ้งผวา
- หินปะการัง – สรรพคุณ แก้พิษไข้ ไข้กาฬ และฝีที่มีพิษอักเสบ
- บัลลังก์ศิลา (หินอ่อนจีน) – เกิดในประเทศจีน
สีขาวขุ่นมัว สีเทาบ้าง สีแดง สลับบ้าง รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษอักเสบ
แก้ปวดร้อน ดับพิษทุกอย่าง ห้ามเหงื่อ ใช้โรค แผลเรื้อรัง และกามโรค - นมผา – เป็นหินงอกย้อยออกมาแล้วแห้งแข็ง หินจำพวกนี้
เนื้อผุ ๆ มีเกิดตามภูเขาทางภาคเหนือ สรรพคุณ ผสมยาหยอดตา
แก้ตาอักเสบขุ่นมัวฝ้าฟางให้แจ่มใสใช้ฝนกับสุรา ทาตามผิวหนัง แก้ปวดแสบร้อน
แก้โรคประดงบางจำพวก - หรดาลกลีบทอง – เป็นสารชนิดหนึ่งอยู่ใต้ดิน
เป็นก้อนคล้ายสารหนู มีสีเหลือง เป็นเงาและไม่เป็นเงา สรรพคุณ ใช้ผสมยากวาด
ก็เม็ดยอดในปากเด็ก แก้ซางในปากเด็ก ใช้ผสมยากัดชนหนวด เครา ให้ร่วงหลุดไป - ศิลายอนตัวผู้ – เกิดในประเทศจีน เป็นหินอ่อนชนิดหนึ่งสีขาวใสคล้ายสารหนู สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ท้องเสีย และใช้อันบังเกิดเพื่อดี
- ศิลายอนตัวเมีย – สรรพคุณ แก้ไขฟกบวม แก้ฝีเส้น ฝีเอ็น ฝีคัณฑมาลา
